Yeroo Waggaa Kudha: Qindaa'insa Gargaaraa Investoroota Haaraaf

Addunyaa invastimantii seenuun rakkisaa fakkaachuu danda'a, garuu milkaa'insi tarsiimoo daldalaa walxaxaa hin barbaachisu. Itti gaafatamummaa ilaalcha jijjiiruun barbaachisa. Yeroo waggaa kudha fudhuudhaan, investoroonni haaraan sagalee gabaa gurguddaa addaan baasuu fi guddina itti fufiinsa qabu irratti xiyyeeffachuu danda'u. Qindaa'insi kun cimina ijaaruu, balaa to'achuu, fi galii maallaqaa yeroo dheeraa kee irratti amanamaa ta'uun akka itti fufdu gargaara.

Yeroo Milkaa'insaaf Itti Gamaaggamuu

Baay'een investoroota haaraa gara gabaa seenan ilaalcha marsaa odeeffannoo fi gabaasa bu'aa waggaa tokkoo keessaa tokkoon (quarterly) ijaarameen. Injifannoo salphaa barbaadu, jijjiirama guyyaa guyyaan deebii kennu, yeroo baay'ee booda ji'a muraasa bu'aa gad aanaa argachuun sadarkaa isaanii gad dhiisan. Garuu, kuusaa qabeenya dhugaa yeroo gabaabaa keessatti karaan kallattii tokkoon hin hordofu. Boodatti, waggaa, yeroo baay'ee waggaa kudhaan olitti bifa isaa agarsiisa. Yeroo waggaa kudha fudhuun ilaalcha filosofiifii qofa miti; qindaa'insa gargaaraa kan sagalee addaan baasu fi hojii kee guddina gabaa bu'uuraa waliin wal simsiisuudha.

Karaa kun jijjiirama ilaalcha barbaachisa. "Saamiin kun torban dhufu ol ka'aa?" jedhee gaafachuu irraa, "Daldalli kun waggaa kudha booda barbaachisaa fi bu'aa qabeessa ta'aa?" jedhee gaafadhu. Jijjiirama gaaffii salphaa kun jijjiirama yeroo gabaabaa (volatility) akka hin ilaalle gochuun, sirna jijjiirama irratti xiyyeeffachuun akka itti fufdu gargaara. Namoota invastimantii haaraa ta'aniif, ilaalcha kana duraan dursee ijaarun dogoggora qaalii kan akka gurgurtaa rifii fi hawwii hordofuu irraa isin eega.

Bu'uuraalee Tarsiimoo Waggaa Kudhaa

Pootifoolii yeroo dura taa'u danda'u ijaarun bu'uuraalee muraasa kan hin jijjiiramne irratti hundaa'a. Kunniin kan daldala guddaa itti aanu filachuu miti; garuu sirna haala dinagdee adda addaa keessatti jiraachuu danda'u ijaaruu irratti kan xiyyeeffataniidha.

Adda addummaa (Diversification) Meeshaa Jiraachuuf Akka Fudhadhu

Diversification yeroo hedduu akka nyaata bilisaa qofa invaastimantii keessatti ibsama. Kun jechuun galii kee qooda qabeenya adda addaa, dhaabbilee fi naannoo adda addaatti facaasuudha. Kaayyoon isaa yeroo tokko tokko galii guddaa argachuu osoo hin taane, rakkoo guddaa argachuu hirchuu dha. Yoo dhaabni tokko gadi bu’ee, kanneen biroo akka jiranitti turuu ykn ol ka’uu danda’u, kunis adeemsa guutuu portfolio kee salphisa.

Invaastara haaraaf, kun jechuun fundii indexii gabaa bal’aa, gabaa biyya alaatiin walitti makuu fi qooda xiqqaa bondii ykn meeshaalee galii itti fufiinsa qabanitti kennuu dha. Walitti makuun kun taateen tokko qofa adeemsa kee akka hin balleessine mirkaneessa. Kunis balbala uuma, yeroo jijjiramaa keessatti invaastii kee akka itti fufduuf, kunis guddina yeroo dheeraa argachuuf murteessaadha.

Humna Compounding Hubadhu

Compounding injjinii qabeenya yeroo dheeraati. Kun adeemsa galii kee galii mataa isaa uumudha. Herri salphaa yoo ta’us, rakkoon agarsiisa (behavioral) guddaadha. Compounding obsi barbaachisa. Waggoota jalqabaa keessatti, guddinni suuta ta’uu danda’a. Invaastaroota hedduun bu’aa hatattamaa hin arganneef karoorri isaanii dhiisan.

Yaadadhu, qabeenya hedduun portfolio yeroo dheeraa keessatti uumamu yeroo dhuma invaastimantii irraa dhufa. Karoora kee eeguun, humna compounding akka hojjechuuf hayyama kenna. Dividendii irra deebi’uun invaastii gochuu fi baasii hin barbaachifne irraa of qusachuun taktikii ijoo dha. Yeroo hundaa maallaqa baafattu, marsaa cabsita fi bu’aa dhumaatiif dandeettii hirchifta.

Baasii fi Taksii To’adhu

Galii gabaa to’achuu hin dandeessu, garuu baasii to’achuu dandeessa. Feesii ol ka’aa fi taksii daldala yeroo hedduu galii net kee waggaa kudhan keessatti hirchuu danda’u. Filannoo fundii indexii ykn ETF baasii xiqqaa qabu baasii gad buusuuf karaa salphaadha. Akkasumas, herrega taksii gaarii qabu fayyadamuun galii kee taksii hatattamaa irraa eega, kunis maallaqa kee hedduu akka hojjechuuf hayyama kenna.

Dhiibbaa daldala yeroo hedduu irratti xiyyeeffadhu. Transactioniin tokko tokko baasii fi itti gaafatamummaa taksii fiduu danda’a. Karoora bituu fi eeguu, ilaalcha waggaa kudhan waliin wal simatu, rakkoo kana salphisa. Kunis murtoo xiqqaa akka gootu gorsaa, kunis bu’aa gaarii fiduu danda’a sababni isaa dogoggora miiraatiin uumamu hirchuuf.

Jijjiirama Gabaa Ilaalcha Yeroo Dheeraatiin Qaxxaamura

Jijjiirama gatii dachaa baasii seenaa yeroo dheeraatti invastii gochuudha. Yeroo waggaa kudhan keessatti, yoo xiqqaate korreksiinii gabaa guddaa ykn gabaa laafaa (bear market) tokko argachuun kee ni barbaachisa. Kunneen wantoota adda ta’an miti; kutaa marsaa keessatti argamu. Ijoo, kanneen qophii gochuuf sammuu fi qindoomina qabaachuu qabda.

Qophii irraa Yaada

Gad-bu’ii gabaa ykn ol-ka’ii gabaa yaaduu invastaroota hedduuf hojii hin milkaa’ne. Bira, jijjiiramaaf qophii gochuuf kuusaa hatattamaa gabaa invastii kee ala eegi. Kuusaan cashii kun invastii kee gatii gadiitti gurguruu irraa si eega yoo baasii dhuunfaa hin eegamne face. Akkasumas, yeroo gabaa gadi bu’u invastii kee keessa turuuf gammachuu sammuu barbaachisu si kenna.

Yeroo gabaa gadi bu’u, yaada kee yeroo dheeraatti qabu yoo hin jijjiiramin, wantoota gatii gadiitti argachuuf carraa akka ta’etti ilaali. Kunis yeroo waggaa kudhanitti bu’aa argachuu keeti. Gatii har’aa hin yaaddu, garuu gatii fuulduratti kuusaa jirtu yaaddu. Gadi-bu’iin yeroo gabaabaa invastaroota yeroo dheeraatiif akka sagantaa gurgurtaa gatii gadiitti ta’etti hojjeta.

Deebisuu: Qindoomina Hojii Keessatti

Deebisuun adeemsa gabaa kee gara qindoomina wantoota invastii karoorfameetti deebisuu dha. Yeroo darbuun, wantoonni invastii tokko tokko kan biroo caalaa saffisaan guddatu, gabaa kee karooraa jalqabaa irraa akka fagaatu godhu. Fakkeenyaaf, yoo invastii saamii (stocks) gaarii hojjetan, amma gabaa kee keessatti qooda guddaa kan karoorfame caaluu qabaachuu danda’u, kunis riskii kee ol kaasa.

Deebisuun wantoota gaarii hojjetan keessaa muraasa gurguruu fi wantoota gaarii hin hojjenne keessaa muraasa bituu dabaluu dha. Kunis qindoominaan gatii gadiitti bituu fi gatii olitti gurguruu si dirqisiisa. Adeemsa mekaanikaalii ta’ee sammuu irraa fageessa. Invastaroota haaraatiif, akka waggaa tokkotti, qindoomina deebisuu karoora qindeessuun qindoomina kenna fi gabaa kee akka hin fagaanne eega.

Aadaa Sammuu Milkaa’ina Yeroo Dheeraatiif

Invastiin akka maallaqatti sammuu irratti hundaa’ee dha. Rakkoo guddaan milkaa’ina yeroo dheeraatiif invastaroota ofii isaaniiti. Murtee sammuu irratti hundaa’e, sodaa fi fedhaan kan geggeeffamu, karoora gaarii ta’e illee akka hin milkaa’ne godhuu danda’a.

Baay’ina Odeeffannoo Dhaabuu

Yeroo ammaa kana, marsaa oduu sa'aatii 24 fi miidiyaa hawaasummaa keessatti, odeeffannoon guutamuun salphaadha. Dhaga'uu itti fufiinsa yaada gabaa (market commentary) hordofuun, qorannoo waggaa kudhanii waliin wal hin simne, hammaataa ta'uu (urgency) uuma. Abbootii qabeenyaa haaraa (new investors) fagaatti, yeroo baay'ee portfolio keessan ilaaluun gaarii miti. Guyyaa guyyaan ilaaluun deebii baay'ee (overreaction) akka kennitan taasisa; ji'aan ykn kurmaanaan ilaaluun baay'ee gahaadha.

Madda odeeffannoo kee of-eeggannoodhaan filadhu. Xiyyeeffannoo kee guddina dinagdee yeroo dheeraa fi bu’uuraalee dhaabbilee irratti godhi, sochii gatii yeroo gabaabaa irratti hin godhin. Maddoleen akka shortvideos.tv hubannoo salphaa fi saffisaa waamawwan gabaa bal’aa irratti ni kennu, rakkoo odeeffannoo daqiiqaa keessa daqiiqaa malee, kunis ilaalcha guddaa irratti xiyyeeffachuun akka itti fuuftu gargaara.

Kaayyoo fi Seera Qulqulluu Kaafadhu

Wabii galma kee jechuun maal akka ta'e ibsi. Sassaabbii? Manneen bituu? Barnoota deggeruu? Kaayyoo ifaa qabaachuun karoorakee irratti dhaabbachuu kee gargaara. Akkasumas, yeroo jijjiirama gootuuf seera qabi. Fakkeenyaaf, jijjiirama qooduu kee kan gootu jireenya kee keessatti jijjiirama guddaa yoo ta'e malee, kufaatii gabaa irraa kan ka'e miti jechuun murteessuu dandeessa.

Galmee seeraa invastimantii kee barreessi. Galmee kun kaayyoo, dandeettii mufannaa fudhachuu, fi qoodama qabeenya kee ibsuu qaba. Yeroo mufanni ol ka’u, galmee kana deebii ilaali. Kun akka bu’uuraatti hojjeta, sababoota jalqabduu fi karoorri itti walii galte hordofuu isin yaadachiisa.

Xumura: Sirna kanaatti amanuu

Invastimantii yeroo dheeraa kan ta’u qabiyyee iccitii argachuuf yookiin gara fuulduraa tilmaamuuf miti. Kan ta’u itti fufiinsa, sirna qabuu fi obsi. Yeroo waggaa kudha tokko fudhachuun, adeemsa kee akka adeemsa guddina uumamaa gabaa waliin wal simsiifta. Dhiibbaa jibbisa hir’ifta, kaffaltii to’atta, fi guddina dachaa (compounding) humna isaa akka hojjetu hayyamtu.

Kaayyoo kee ibsuudhaan jalqabi, portifoolii adda addaa ijaari, fi gumaacha ofumaan ta'u qindeessi. Jijjiirama gatii saffisaan ta'u keessa qaxxaamura gochuudhaan kaka'uu dhiisi, yeroo barbaachisu deebisi qindeessi, fi baasii kee gadi bu'i. Yaadadhu, yeroon gaarii invastimantii jalqabuuf kaleessa ture; yeroon lammaffaa gaarii amma. Sirna ifaa fi ilaalcha yeroo dheeraa qabaachuudhaan, ol'aantummaa (wealth) tasgabbii fi amanannaa qabuun dabaluu dandeessa.