Seera 72: Herrega Saffisaa Guddina Oomishaaf

Invastaroota hedduun herrega bu’uuraa tokko kan humna yeroo dhugaa mul’isu hin ilaalan. Seera 72 karaa salphaa ta’e kan akka maallaqni yeroo hamaatti dachaa ta’u tilmaamuuf dhihaata. Kalaqni sammuu kun filannoo herrega walxaxaa malee akka wal bira qabdu gargaara.

Gamaagalummaa Bu’uuraa Hubachuu

Gamaagalummaa bu’uuraa invastimantii yeroo dheeraa keessatti yaadni salphaa fi gurguddaa lamaan walitti dhufu: walitti qabamuu. Namoonni hedduun akka maallaqni yeroo darbuun saffisaan guddatu hubatanis, akkaataa guddinni sun yeroo hamaatti ta’u hubachuun isaanii xiqqaadha. Kunis bakka Seera 72 gatii guddaa qabu ta’a. Kun meeshaa faayinaansii walxaxaa yookaan strateejii daldalaa yeroo gabaabaa miti. Garuu, meeshaa herrega sammuu bu’uuraa kan invastimantiin yeroo hamaatti gatii isaa dachaa ta’u tilmaamuuf, sadarkaa faayidaa waggaatti kan murtaa’e qabameen, siif dhihaatu dha.

Seerri isaa salphaadha. Lakkoofsa 72n sadarkaa faayidaa waggaa eegamuun qoodi. Bu’aanni isaa waggoota lakkoofsa qooduu kan maallaqa jalqabaa kee dachaa ta’uuf fudhatu tilmaama. Fakkeenyaaf, invastimantiin waggaatti 6% yoo kenne, 72n 6 qoodi, kunis 12 ta’a. Kunis maallaqni kee waggaa 12 hundaan dachaa ta’uu qaba jechuudha. Salphaanni isaa humna isaa guddaa dha. Kalkileetara, shiidshiidii (spreadsheet), fi hubannoo gadi fagoo herrega eksponenshaalii hin barbaadu. Kun hubannoo saffisaa fi salphaa ta’e kan invastimantii kee eessatti akka kaaftu murtoo gaarii akka gootu gargaaru dhihaata.

Maaliif 72 fayyadamu malee 69 yookaan 70? Lakkoofsa herrega sirrii walitti qabamuu itti fufiinsaatiif 69.3 dhihaatus, 72 filatameef sababni isaa sadarkaa faayidaa beekamoo hedduun akka 1, 2, 3, 4, 6, 8, 9, fi 12 salphaatti qoodamuu danda’uufi. Kunis herrega sammuu namoota idileeuf saffisaa fi salphaa taasisa. Haala qindoomina faayinaansii ammayyaa keessatti, bakka qindoomina salphaa kana qabaachuun yeroo qusachuu fi yeroo meeshaalee qusannaa yookaan carraa invastimantii adda addaa ilaaluuf yaaddoo hir’isuu danda’a.

Seera kana Haala Addunyaa Dhugaa irratti Fayyadamuu

Akkaataa kun haala faayinaansii beekamoo irratti akka hojjetu ilaaluun haa jalqabnu. Wanti adda addaa jiru gidduu akkauntaa qusannoo faayidaa ol ka’aa fi akkauntaa indaeksii gabaa bal’aa. Yoo akkauntaan qusannoo kee faayidaa waggaatti 4% kennu, Seerri 72 akkaataa itti lakkoofsa kee lamaan dabaluuf waggaa 18 akka fudhatu si hima. Yoo humna sana gara akkauntaa indaeksii kan yeroo darbe waggaatti 8% gurgurtaa argachaa turetti jijjiirtan, yeroon lamaan dabaluun gara waggaa 9tti gadi bu’a. Adda addummaa cimni kun murteessummaa deebii madaalamee humna dhipachuu kee waliin ta’u barbaaduu agarsiisa.

Garuu, seerichi sadarkaan haalaan akka hin jijjiiramne kan eegu ta’uu yaadachuu barbaachisa. Dhugaatti, gabootonni ni sochuu. Galii giddugaleessaa 8% kan dhufu waggaatti 20% ol ka’uu itti aanu waggaatti 5% gadi bu’uu irraa ta’uu danda’a. Seerichi eegumsa giddugaleessaa kenna, amanamaa miti. Meeshaa karoorfati malee meeshaa yaadaa miti. Kaayyoo maallaqaa kee akka walitti qabuu mana, gargaarsa barnootaa, ykn karoorfuu boqonnaa hojii irraa fudhachuuf yeroo sirrii ta’e ittiin karoora.

Karaa biraanis seera kana deebisuun (reverse) wanti galii argachuu barbaaddu murteessuu dandeessa. Fakkeenyaaf, maallaqa kee waggaa 10 keessatti lamaan akka dabalu barbaaddi. 72 fi 10 qoodi, kunis 7.2 ta’a. Kunis galii waggaatti dhiyaatuu 7.2% kennan argachuun akka barbaachisu si hima. Karaa kana deebisuun (reverse application) galma kaa’uuf baay’ee gargaara. Kunis portifoolii ammaa kee sirrii irratti akka jiru yookiin yeroo barbaaddu galma ga’uuf qoodama qabeenya kee (asset allocation) jijjiiruu akka qabu beekuuf si gargaara.

Waanoota Faayinaansii Adda Addaa Walitti Madaaluu

Yeroo gosa herrega adda addaa xiinxalu, Seerri 72 filannoo godhamu salphisuuf gargaara. Sertifikoota kaa’annaa (CDs) yeroo baay’ee sadarkaa haqaa (fixed rates) kennu. Sadarkaa 5% waggaa shaniif yoo murteessite, sadarkaa walfakkaatuun yeroo xumuramuu gabaafamaafi bu’uuraa irra deebi’uun yoo itti gurgurte, maallaqa kee dachaa gochuuf waggaa 14.4 akka fudhatu beekta. Haala haqaa (fixed) ta’uu isaa sababii godhachuun, sadarkaan yoo hin jijjiirramne, seerri kun CDs irratti baay’ee sirriidha.

Waa'ee meeshaalee dararoo jijjiiramaa, akka herrega gabaa maallaqaa tokko tokkoo yookiin bondii dararoo jijjiiramaa qaban, seerri kun qulqullina hin qabu garuu amma iyyuu tilmaama gabaabaa gochuuf fayyada. Dararoon ammaa ol yoo ta'e, yeroon dachaa ta'uu gabaabaa. Dararoon yoo gadi bu'e, yeroon dheerata. Jijjiiramoota kana hordofuun dararoo itti qabsiiftan yookiin filannoo galii ol ka'aa barbaaddan murteessuuf gargaara. shortvideos.tv irratti, daawwattoonni maddaaleen kun akkaataa salphaa ta'een wal bira qabuuf akkamitti akka argatan gaafachuu isaanii baay'ee argina. Seerri 72 jechuun maloota galii adda addaa kun guddina qabeenya keessaniif jechi isaa maali akka ta'e hubachuuf maloota saffisaa keessaa isa tokko.

Dhiibbaa Inifileeshinii fi Kaffaltii

Qoodama murteessaa jalqabdonni baay'ee irraa darban jidduu galii maqaa (nominal) fi galii dhugaa (real) jiru adda baasuu dha. Seerri 72 galii dhugaa irratti yoo hojjetamu caalatti hojjeta, kunis inifileeshiniin kan qajeelchame. Yoo invastimantiin keessan 8% argate garuu inifileeshiniin 3% yoo ta'e, galii keessan dhugaa 5% dha. Galii maqaa 8% fayyadamuun yeroon dachaa ta'uu waggaa 9 akka ta'u agarsiisa. Garuu, galii dhugaa 5% fayyadamuun yeroon dachaa ta'uu humna bitachuu irratti hundaa'uun waggaa 14.4 akka ta'u agarsiisa. Adda baasni kun qajeelfama yeroo dheeraa fudhachuuf murteessaa dha.

Kaffaltiin invastimantii galii keessan keessa nyaata. Yoo fandiin kaffaltii waggaa 1% (expense ratio) kaffalchiise, galii keessan netii gadi bu'a. Fandiin galii guutuu (gross) 7% yoo kenne, kaffaltii 1% booda galii keessan netii 6% ta'a. Yeroon dachaa ta'uu waggaa 10.3 irraa gara waggaa 12tti ol ka'a. Waggaa hedduu keessatti, adda baasni kun guddaa dha. Seera 72 galii keessan netii irratti fayyadamaa, galii guutuu (gross) kan beeksisame irratti miti. Kunis yeroon humna bitachuu keessan dhugaa dachaa ta'uuf fudhatu akka tilmaaman mirkaneessa.

Akka malees, taxii dararoo hojii irratti dhiibbaa godha. Herregaalee taxii kaffaltii qaban keessatti, dividendii fi galii capital gains irratti waggaan taxii kaffaluun, guddina compound ta'uuf maallaqa argamu hir'isa. Herregaalee taxii irraa eegaman, akka IRA yookiin 401(k), guddina taxii itti darbu (tax-deferred) hayyamu, kunis Seera 72 meeshaalee kanaaf caalatti sirrii akka ta'u godha. Herregaalee wal bira yoo qabdan, haala taxii keessaa galii keessan hojii (effective rate) lakkaa'uun keessatti hirmaachisaa.

Gorsa Praktikaalii Hojii Dhaabbataa Fudhachuuf

Meeshaa kana caalatti fayyadamuuf, dararoo keessan torban sadii torbanitti (quarterly) hordofuu aadaa salphaa uumaa. Galii ammaa herrega qusannoo, bondii, fi galii gabaa stockii eegamu barreessaa. Yeroo dachaa ta'uu isaaniitiif lakkaa'aa. Mul'ataa kana arguun jajjabinaa fi ifa ta'uu kenna. Jijjiiramoota xixiqqaa dararoo yookiin kaffaltii irratti dhiibbaa qabatamaa akka qaban akka argitan gargaara.

Ibsa biraa seera kana fayyadamuudhaan dhiheessiiwwan gurgurtaa (promotional offers) madaaruudha. Bankiin yeroo gabaabaa qofaaf sadarkaa dabalataa (bonus rate) yoo dhiheesse, dabalni sun akkaataa itti gargaaru herreegi. Olka’iinsi yeroo gabaabaatiin %4 irraa %5tti yoo ta’u xiqqaa fakkaachuu danda’a, garuu yeroo dheeraatiin, yeroo dachaa ta’uu kee waggaa hedduu hirchuu danda’a. Akkuma kanaan, dhiheessiiwwan gaarii ta’uu isaanii hin amanamne of irraa eeggadhu. Sadarkaan yeroo dachaa ta’uu waggaa lama agarsiise, balaa isaa baay’ee ol ta’uu danda’a. Seerri 72 gatii deebii (returns) sirrii ta’uu isaa akka hubattu gargaara.

Dachaa ta’uu irra darbee: Humna Dhaabbataa

Dachaa ta’uun mallattoo bu’uuraa yoo ta’u, ifa guddaa herrega dachaa ta’uu (compounding) yeroo dachaa ta’uu hedduu keessatti mul’ata. Dachaa lama booda, maallaqni kee dachaa afurii ta’a. Sadaffaa booda, dachaa jaha ta’a. Guddinni eksponenshaaliin (exponential) kun waggaa hedduu keessatti qabeenya guddaa ijaara. Qajeelfamni bu’uuraa dhaabbataa ta’uudha. Herregni akka hojjetuuf, marsaa gabaa (market cycles) keessatti invastimantii kee itti fufuu qabda.

Invastarootni hedduun herrega dachaa ta’uu (compounding) irraa fayyadamuu dadhabuun isaanii yeroo gabaa gadi bu’u jeequmsa (panic) keessa galaniif ti. Gatii gadiitti gurguruun, marsaa herrega dachaa ta’uu (compounding chain) cabu. Kana irraa of eeguuf, deebii (returns) yeroo dheeraa giddugaleessaa irratti xiyyeeffadhu, gufuu yeroo gabaabaa (short-term volatility) irratti hin xiyyeeffatin. Seera 72 fayyadamuun abjuu kee qindeessi. Deebiin giddugaleessaan %7 yoo ta’u, dachaa ta’uun waggaa 10 hunda akka ta’u beekta, deebii negaatiivii waggaa tokkoon hin jeeqamtu. Haala yeroo dheeraa olka’aa ta’uu isaa hubatta.

Gocha invastimantii kee ofumaan (automating) hojjechuu stratejii dhaabbataa kana deegaru biraa dha. Yeroo hundaa invastimantii gochuun, yeroo gatiin gadi bu’u qooda (shares) baay’ee bitatta, yeroo gatiin ol ka’u immoo qooda xiqqaa bitatta, stratejii kana dollar-cost averaging jedhamuun beekama. Kun gatii bitannoo (purchase price) akka salphatu gochuun, herrega dachaa ta’uu (compounding effect) yeroo dheeraatiin cimsa. Invastimantii ofumaan hojjetamu (automated contributions) obsaan gufuu gabaa (volatility) eeguudhaan yoo walitti fidde, faayidaa guddina eksponenshaaliin (exponential growth) guutummaatti argachuuf of qindeessita.

Dogoggoroota Beekamoo Itti Eeguu Qaban

Dogoggorri beekamaan tokko seera kana invastimantii yeroo gabaabaatti fayyadamuudha. Seerri 72 yeroo dheeraa (long-term horizons), yeroo baay’ee waggaa shan yookaan isaa ol ta’uuf kan qophaa’edha. Invastimantii yeroo gabaabaatiif, faayidaa herrega dachaa ta’uu (compounding) xiqqaa dha, herrega faayidaa salphaa (simple interest) fayyadamuun caalaa madaalawaa dha. Seerri kun gatii (balance) ji’a dhufu akka ibsu hin eeggatin.

Dogoggora biraa kan jiru seerri kun balaa hunda qaraa godhate jedhamuudha. Akkas hin taane. Iti gaafataa deebii dhaabbataa ta'e jedhee fudhata, kun immoo gabaa sharee keessatti yeroo baay'ee hin jiru. Akka gorsaa itti fayyadami, akka seera hin taane. Itti dabaluun stratejii raabsa fi to'annoo balaa itti jabeessi. Yaadadhu, hojii darbe bu'aa dhufu hin mul'isu. Seerri kun karoorfachuuf si gargaara, garuu taateewwan gabaa hin eegamne irraa si hin eegu.

Booda, dhiibbaa jalqabuu boodatti harkifachuu hin darbin. Yoo umuriin kee 40tti ykn 20tti dhiibbaa godhuu jalqabde, yeroon dachaa ta'uu si hafee xiqqaadha. Kun immoo ol'aantummaa horii hin ijaarranne jechuu miti, garuu dachaa ta'uu ykn yeroo adda ta'e fudhachuun dirqama ta'uu danda'a. Seera 72 kun filannoo kana salphaatti akka hubattu si gargaara. Yeroo si hafe keessatti wanti danda'amu sirriitti si agarsiisa.

Xumura: Har'a Lakkoofsa Jalqabi

Seera 72 kun meeshaa salphaa garuu humna guddaa qabuudha kan dhaabbataa investimantii kamiifuu. Kaayyoo guddina walitti qabamu salphisuu fi carraa maallaqaa saffisaan akka madaaltu si gargaara. Maallaqni kee yeroo dachaa ta'u qabu yoo hubatte, kaayyoo sirrii ta'e kaa'uu, filannoo investimantii madaaluu, fi jijjiirama gabaa keessatti kaka'umsa kee eeguu dandeessa. Yaadadhu, mul'ata sirrii ta'e argachuuf infilaashinii, kaffaltii, fi taxiiwwan qaraa godhu.

Har'a daqiiqaa muraasa fudhadhuu yeroo dachaa ta'uu maallaqa kee ammaa lakkoofsi. Eessa akka jirtuu fi jijjiirri yeroo kee fooyyessuu danda'u ilaali. Yoo maallaqa boqonnaa hojii, manaa, ykn boqonnaa gammachuuf walitti qabdu, lakkoofsa salphaa kun murtoo kee haa qajeelchu. Odeeffannoo salphaa bu'uura maallaqaa irratti argachuuf, viidiyoo gabaabaa chaanaalii YouTube keenya irratti shortvideos.tv ilaali, yeroo sana mata-dureewwan ulfaataa gara kutaa salphaatti akka hubatamu nuun qooda. Xiqqaatti jalqabi, dhaabbataa ta'i, fi yeroon hojii cimaa haa hojjetu.