Gatii Bu’uu Irratti Qabachuu: Sammuu Invastimantii Itti Fufuun

Madaallii gabaa hin qabne. Haala uumamaa marsaa dinagdee ta’us, yeroo baay’ee invastarootaaf yeroo rakkisaa ta’a. Rakkinni teknikaalii miti; sammuu fi miiraati. Yeroo portifoliin xiqqaatu fi mata-dureewwan gaarii hin ta’an, fedhiin gurguruu cimaa ta’a. Barreeffamni kun sammuu qabachuun yeroo gatii bu’u qora, fi karooraa yeroo dheeraa kee hin dhiisin jedhee jeequmsa gabaa keessa akka darbuu qooda kenna.

Madaallii gabaa hin qabne. Haala uumamaa marsaa dinagdee ta’us, invastaroota baay’ee keessatti yeroo baay’ee rakkisaa ta’a. Rakkinni teknikaalii miti; sammuu fi miiraati. Yeroo portifoliin xiqqaatu fi mata-dureewwan gaarii hin ta’an, fedhiin gurguruu cimaa ta’a. Barreeffamni kun sammuu qabachuun yeroo gatii bu’u qora, fi karooraa yeroo dheeraa kee hin dhiisin jedhee jeequmsa gabaa keessa akka darbuu qooda kenna.

Maaliif Yeroo Sanaatti Gurguruun Akka Sirriitti Itti Dhaga’u

Sammuu namootaaf jiraachuuf kan qophaa’e malee filannoo shareef miti. Yeroo lakkoofsota diimaa dashboordii kee keessatti argitu, amygdala—kutaa sammuu ibidda hubachuu—hojii jalqaba. Kun deebii ‘waranaa’ yookaan ‘baqachuu’ kaasa. Haala kana keessatti, qajeelinni miiraaf bakka dhiisa. Jijjiirama gatii qofaaf deebii hin kennitu; fedhii badee hubachuuf deebii kennita.

Deebiin uumamaa kun maaliif invastaroonni baay’ee gatii gadiitti gurguruu ibsa. Rakkinni maallaqa badee sammuu keessatti gammachuun maallaqa argamee lamaan caalaa cimaa ta’a. Wal-dhabdeen kun, kan ‘loss aversion’ jedhamu, yeroo gatii bu’u qabachuu qaamaaf rakkisaa taasisa. Waa’ee kallattii uumamaa kana beekuun tarkaanfii jalqabaa ta’ee of caalchuu danda’u.

Gatii Gurgurtaa Rifachuu

Gurgurtaan rifachuu yeroo baay’ee bu’aa gaarii hin fidu. Dhugaatti, yeroo baay’ee badee itti hidha, booda gatii olitti deebitee bituu dhiibbaa godha. Haalli kun, yeroo baay’ee ‘gabaa hordofuu’ jedhama, yeroo dheeraatiin bu’aa invastimantii hir’isa.

Deebii Gabaa Dhabuu

Baay'een galii gabaa kan argamu yeroo gabaabaa fi cimaa keessatti. Yoo bu'aa gadi bu'iinsa keessatti gurgurtee mirkaneessa olka'iinsa eegdu, olka'iinsa jalqabaa dhabuu dandeessa. Daataan seenaa akka agarsiisutti, guyyoota daldalaa gaarii keessaa muraasa qofa dhabuun galii kee guutuu harka lamaatti hir'isuu danda'a. Bu'aa gadi bu'iinsa keessatti qabachuun olka'iinsi yoo ta'e akka atisuu keessa jirtu taasisa.

Baajata Daldalaa fi Kaffaltii

Galii dhabuu caalaa, daldalaa baay'ee taasisuun baajata fiduu danda'a. Kaffaltii komishinii, garagarummaa bituu fi gurguruu, akkasumas kaffaltii galii daldalaa galii kee salphisuu danda'u. Karaa bituu fi qabachuun (buy-and-hold) rakkoo kana hir'isa, kunis maallaqa kee akka sirriitti guddatu gargaara.

Karoora Qabachuuf Gargaaran

Investii keessatti hafee jiraachuuf qophii, fedha qofa miti. Yeroo jeequmsa gabaa keessatti ulfina sammuu hir'isuuf sirna barbaachisa.

Yeroo Keetii Ifa Godhi

Investii jalqabuu kee dura, maaliif investii gochuu kee ifa godhi. Maallaqn kun waggaa 20 booda du'umsaafii yookiin waggaa 2 booda manaa bitachuuf? Yoo yeroon kee dheeraadha, bu'aa gadi bu'iinsa gabaabaa sagalee malee hin jiru. Yoo yeroon kee gabaabaadha, attisuu keessatti hin seenin. Qoodama attisuu yeroo keetiin wal simsiisuun fedha bu'aa gadi bu'iinsa gabaabaa deebisuuf hir'isa.

Galmee Keetii Ofumaan Taasisi

Karaa gaarii tokko sodaa ofirraa deebisuuf galmee ofumaan taasisuu dha. Galmee yeroo muraasaan taasisuun, murii kennuu yeroo jeequmsa keessaa baasa. Yeroo gatii olka'ee fi yeroo gatii gadi bu'e bitadha. Sirni kun jeequmsa bu'aa taasisa, sababni isaa yeroo gatii gadi bu'u qooda baay'ee argachuuf.

Odeeffannoo Gabaa Hir'isi

Odeeffannoo gabaa yeroo hundaa arguun rifii dabala. Mata-dureewwan xiyyeeffannoo argachuuf, baay'ee rifii cimsee dhiheessu. Bu'aa gadi bu'iinsa keessatti, yeroo screenii kee torban yookiin ji'aan hordofuu taasisi. Karoora kee jalqabaa amanuu, yaada guyyaa guyyaan deebisuu caalaa.

Bu'aa Gadi Bu'iinsa Ilaaluu Jijjiiru

Bu'aa gadi bu'iinsa akka dhabuu ilaaluu dhiisii, akka gurgurtaa (sale) ilaali. Investitoroota yeroo dheeraa fagaatuuf, gatii gadi bu'iinsi qooda kee gatii gadiitti dabaluuf carraa dha. Jijjiirama ilaalcha kana rifii gara carraatti jijjiira.

Fakkeenya soorata bitachuu ilaali. Yoo brandii koofii jaalattee 20% gadi bu'iinsa qabaate, gatii kun itti caalaa gadi hin bu'u jettee hin rifdu. Baay'ee bitadha. Yaada kana portfolio keetti fayyadami. Yoo bu'uuraaleen attisuu kee akka jiran, gatii gadi bu'iinsi gatii kee galmee (average cost basis) gaarii taasisuuf carraa dha.

Yeroo Deebisuu Qooduu, Gurguruu Mitii

Hordofuu jechuun portifoolii kee hin ilaalle jechuu miti. Jechuun karoorakee hordofuu jechuudha. Yoo gadi bu’iinsi qoodama qabeenya kee gatii galma kee irraa baay’ee akka fageenyaatti jijjiire, deebisanii madaaluu kun tarsiimoo sirrii dha. Kunis mo’atoota gurguruudhaan mo’amtoota bituu dabalata, kunimmoo sirna gatii gadiitti bituu fi gatii olitti gurguruu cimsa.

Madaallinsi haala mekaanikaatiin hojjetama, haala muuxannoo (emotional) miti. Kunis dhaabbata kee (risk profile) akka eegamu godha, akkasumas qabeenya tokko qofaan portfolio kee akka bulfamu dhorka. Adeemsa kana akka qabxii madaallii (checkpoint) tapha kee ilaaluuf fayyadami, sababa taasisuun gabaa guutummaatti akka gad-lakkiftuuf miti.

Xumura

Sirna qoqqoo qabuu keessatti kan jiru hubachuun, gabaa dhaabbachuu irra of bulchuu irratti kan caaluudha. Ilaalcha kee gamnummaa hubachuun, karooraa kee ofumaan hojjechuu, fi jijjiirama gabaa akka carraatti ilaaluu dhaan, galma yeroo dheeraa kee irratti dhaabbachuu dandeessa. Yaadadhu, gabaan obsa fi sirnaa badhaasa kenna. Jijjiirama gabaa jala jiruun akka rakkoo kee ta'e yoo argite, shortvideos.tv meeshaalee ilaalaa gabaabaa kanneen dhaabbii amala kana cimsuu danda'an, dataan hin guutne, siif dhiheessa.